http://www.apikamianna.ecom.com.pl/

 
Produkty Pszczele w walce z rakiem

Produkty wytwarzane przez pszczoły, jak miód, propolis (kit pszczeli), mleczko pszczele, a nawet jad pszczeli, mogą znaleźć zastosowanie w leczeniu i prewencji nowotworów - uważają naukowcy z Chorwacji.

Wyniki ich badań na myszach publikuje pismo "Journal of the Science of Food and Agriculture".

Zespół Nady Orsolic z Uniwersytetu w Zagrzebiu analizował skuteczność produktów pszczelich w prewencji i leczeniu raka u myszy, u których rozwój nowotworu wywoływano poprzez wstrzyknięcie komórek nowotworowych.

Zwierzętom podawano różne produkty - miód, kit i mleczko pszczele, a nawet jad - zarówno doustnie jak i w zastrzykach. Część myszy otrzymywała je jeszcze przed wstrzyknięciem komórek nowotworowych, a inne już po ich wstrzyknięciu.

"Okazało się, że produkty pszczele wyraźnie spowalniały wzrost guzów, jak również ich przerzuty do innych organów i tkanek, wydłużały też życie zwierząt" - komentuje dr Orsolic.

Propolis i zawarty w nim kwas kawowy znacznie ograniczały wzrost guzów podskórnych i sprzyjały dłuższemu przeżyciu zwierząt. Miód podawany przed wstrzyknięciem komórek nowotworu hamował przerzuty raka. Wstrzykiwanie mleczka pszczelego również znacznie ograniczało tworzenie przerzutów.

Z kolei wstrzykiwanie jadu pszczelego bezpośrednio do guza, powodowało zmniejszenie jego rozmiarów i opóźnienie wzrostu. Myszy, którym wstrzykiwano jad żyły ponadto dłużej od nieleczonych rówieśniczek.

Produkty pszczele są źródłem cennych substancji odżywczych (jak białka, tłuszcze czy węglowodany), ale też witamin (np. z grupy B), różnych pierwiastków (potas, wapń, żelazo, magnez). W kicie zawarte są na przykład flawonoidy roślinne - związki doskonale neutralizujące wolne rodniki oraz różne kwasy i żywice. Maja one działanie odkażające, przeciwzapalne, odtruwające, regenerujące, a ponadto wzmacniają odporność.

Jednak mechanizm przeciwnowotworowego działania produktów pszczelich nie jest na razie znany. Autorzy spekulują, że być może wywołują one apoptozę komórek raka, czyli programowaną, samobójczą śmierć, mogą też wpływać na nie toksycznie lub pobudzać układ odporności do walki z nimi.

Zdaniem badaczy, ich wyniki wskazują, że produkty pszczele mogą znaleźć zastosowanie w leczeniu chorób nowotworowych, mogą też dawać dobre wyniki w ich prewencji. Dr Orsolic uważa, że celowe byłoby sprawdzenie na pacjentach terapii, która polegałaby na połączeniu leków chemioterapeutycznych z miodem lub propolisem.

Źródło: Onet.pl


 


Artykuły doc. dr. Bogdana Kędzi i mgr. Elżbiety Hołderny-Kędzi 
 
Miód, cz. I
 

Miód jest produktem o zróżnicowanym składzie chemicznym. Zależy on w dużym stopniu od rodzaju i gatunku roślin, z których pszczoły zbierają nektar lub spadź. W różnych typach i odmianach miodu odkryto ponad 300 składników należących do kilkunastu grup chemicznych, przy czym większość z nich występuje w nieznacznych ilościach.

Zgodnie z Polską Normą zawartość wody w dojrzałym miodzie nie może przekraczać 20%. Wyjątkiem jest miód wrzosowy, w którym dopuszcza się 23% wody. Większość miodów zawiera wodę w granicach 17-18%. Spotykane są także miody o zawartości 13-15% wody (niektóre miody nektarowe wielokwiatowe i spadziowe).

Najliczniejszą grupę związków występujących w miodzie stanowią węglowodany (średnio 77%). Zawartość cukrów redukujących w polskich miodach nektarowych i spadziowych waha się od 67,9 do 77,7%. Przeważają cukry proste. Przeciętna zawartość glukozy wynosi 30%, a fruktozy 38%. Sacharoza występuje w miodach odmianowych w granicach od 0,8% (miód gryczany i wrzosowy) do 7,7% (miód akacjowy). Średnio występuje ona w ilości 1,3%. Z dwucukrów redukujących w największej ilości spotykana jest maltoza (do 5,4%), a z trójcukrów melecytoza, występująca wyłącznie w miodach spadziowych (do 28%). Ponadto w różnych typach i odmianach miodu stwierdzono niewielkie ilości 22 innych cukrów (m.in. trehalozy, izomaltozy, melibiozy i gencjobiozy).

Do charakterystycznych związków powstających na skutek kwasowego rozkładu cukrów prostych, głównie fruktozy, należy zaliczyć 5-hydroksymetylofurfunal (5-HMF).

Ważną grupę związków pochodzących z nektaru lub spadzi stanowią kwasy organiczne (0,05-1,2%), które w zasadniczy sposób kształtują smak miodu. W największej ilości występują kwasy: glukonowy, jabłkowy i cytrynowy. Z innych kwasów wymienić należy: mlekowy, bursztynowy, winowy, szczawiowy, masłowy, propionowy, mrówkowy i octowy. Ponadto w miodzie spotyka się 15 innych kwasów, w tym benzoesowy i pirogronowy.

Związki azotowe występują w miodzie w niewielkich ilościach. Zawartość białka nie przekracza zwykle 0,5%. Są to głównie albuminy i globuliny, będące składnikami wydzieliny gruczołów gardzielowych pszczół. Miód zawiera także niewielkie ilości wolnych aminokwasów (średnio 0,03%).

Do istotnych związków azotowych występujących w miodzie należą enzymy. Pochodzą one głównie z wydzieliny gruczołów ślinowych pszczół. Do najważniejszych należy zaliczyć:

- inwertazę, która powoduje rozpad sacharozy do glukozy i fruktozy, czyli wywołuje tak zwaną inwersję,
- amylazy: alfa-amylaza prowadzi przemianę skrobi do dekstryn, natomiast beta-amylaza ich dalszy rozpad do maltozy (enzymy te zwane też są diastazami),
- oksydazę glukozy - enzym powodujący utlenianie glukozy do kwasu glukonowego (w reakcji tej powstaje także nadtlenek wodoru - związek o silnych właściwościach przeciwdrobnoustrojowych).

W miodzie stwierdzono również występowanie kilkunastu innych enzymów, w tym lizozymu.

W omawianym produkcie występują ponadto związki o charakterze hormonalnym.
Ważne zadanie spełnia neurohormon acetylocholina. Pochodzi on z wydzieliny gruczołów gardzielowych pszczół i występuje w ilości do 5 mikrogramów w 1 g miodu. Poza tym miód zawiera wolną cholinę, która jest prekursorem wspomnianego hormonu.

W składzie miodu spotyka się zwykle związki flawonoidowe, reprezentowane głównie przez kemferol, kwercetynę, apigeninę i hesperetynę. Mogą również występować antocyjany, leukoantocyjany i katechiny.

Zasadniczą grupę połączeń, decydującą w dużym stopniu o smaku i aromacie miodu, stanowią składniki olejków eterycznych pochodzące z nektaru. Łącznie wyodrębniono z miodu kilkadziesiąt substancji aromatycznych, wśród których znajdują się wyższe alkohole alifatyczne, aldehydy, ketony, estry i związki polifenolowe, m.in. aldehyd mrówkowy, octowy i izomasłowy, aceton i diacetyl. Uważa się, że aromat i smak miodu zależy także od innych związków, takich jak kwasy organiczne, cukry, aminokwasy, 5-HMF, garbniki i woski.

Barwa miodu uzależniona jest przede wszystkim od obecności związków karotenoidowych (głównie beta-karotenu), ksantofilu, chlorofilu i jego pochodnych, flawonoidów i antocyjanów. Ciemnienie miodów przypisuje się melanoidom, substancjom powstającym w wyniku reakcji cukrów, kwasu askorbinowego (witaminy C) i aminokwasów. Na barwę miodu wpływają także substancje koloidowe zbudowane z białek, drobin wosku pszczelego, wody i biopierwiastków.

W miodzie mogą występować w nieznacznych ilościach sterole, fosfolipidy i kwasy tłuszczowe. Ponadto w niektórych miodach odmianowych obecne są takie związki, jak arbutyna, gwajakol, katechina i kwas benzoesowy.

Miód zawiera niewielką ilość witamin. Zależy to głównie od obecności pyłku kwiatowego i mleczka pszczelego. W miodzie występują zazwyczaj witaminy z grupy B w tym B1, B2, B6, kwas foliowy, kwas nikotynowy i kwas pantotenowy. Zawartość witaminy C w miodzie wynosi przeciętnie 22 mg, przy czym w miodzie gryczanym jej zawartość może dochodzić do 120 mikrogramów. Ponadto w niektórych miodach stwierdzono obecność witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, głównie witaminy A.

Poszczególne odmiany miodu różnią się zarówno liczbą, jak i zawartością biopierwiastków, która wynosi średnio 0,3%. W miodzie znajduje się najwięcej potasu (do 4 mg/g), fosforu, magnezu i wapnia. W nieco mniejszej ilości występuje żelazo, krzem, siarka, miedź, fluor, cynk i mangan. Spośród innych ważnych biopierwiastków miód zawiera: kobalt, molibden, chrom i jod.

Pozostałe składniki zawarte w miodzie określa się jako domieszki. Na ogół ich zawartość w miodach nie przekracza 1%. W pierwszym rzędzie wymienić można pyłek kwiatowy. W miodzie pszczelim znajduje się średnio 3000 ziarn pyłku w 1 g. Miód zawiera zazwyczaj także niewielką ilość mleczka pszczelego (średnio 1 mikrogram/g).

Należy też wspomnieć o możliwości występowania w miodzie substancji toksycznych, do których zalicza się: hioscyjaminę i skopolaminę (nektar z bielunia i lulka czarnego), atropinę (nektar z pokrzyku), digitoksynę (nektar z naparstnicy żółtej) oraz akonitynę (pyłek kwiatowy z tojadu).

Zatrucia u ludzi po spożyciu miodu zawierającego wymienione substancje występują jednak niezmiernie rzadko.

Miód, cz. II

W poprzednim numerze rozpoczęliśmy publikację cyklu artykułów o miodzie. Pierwszy informował o składzie chemicznym miodu. W tym numerze autorzy prezentują odmiany miodu, jego komponenty i preparaty. W następnym będzie mowa o właściwościach biologicznych miodu.
Miody odmianoweWedług polskiej normy rozróżnia się trzy typy miodu: miód nektarowy, wytwarzany z nektaru roślin, wydzielanego z nektarników kwiatowych lub pozakwiatowych; miód spadziowy, wytworzony ze spadzi zebranej z pędów roślin, oraz miód nektarowo-spadziowy, wytworzony przez pszczoły częściowo z nektaru, a częściowo ze spadzi.

Polska norma wyróżnia ponadto następujące odmiany miodu: nektarowy rzepakowy, nektarowy akacjowy, nektarowy lipowy, nektarowy gryczany, nektarowy wrzosowy, nektarowy wielokwiatowy, nektarowo-spadziowy, spadziowy ze spadzi liściastej i spadziowy ze spadzi iglastej.

Na mniejszą skalę otrzymywane są także odmianowe miody nektarowe zbierane przez pszczoły z różnych roślin uprawnych, w tym roślin leczniczych. Otrzymuje się je wszędzie tam, gdzie większe obszary w okolicy pasiek są obsiane roślinami jednego gatunku, a miód pozyskiwany jest zaraz po zakończeniu ich kwitnienia. Z ważniejszych należy wymienić: tymiankowy, szałwiowy, macierzankowy, nostrzykowy, mniszkowy, miętowy, malinowy, kasztanowy, lawendowy, koniczynowy, walerianowy i z drzew owocowych.

Miodowe komponentyCennymi właściwościami leczniczymi odznaczają się miodowe komponenty, zwane ziołomiodami. Produkty te, wytworzone przez pszczoły z syropu cukrowego i wyciągów ziołowych, odznaczają się większą skutecznością leczniczą od miodów odmianowych, często także lepszym smakiem i aromatem. Do bardziej znanych miodowych komponentów tej grupy zalicza się ziołomiody: głogowy, sosnowy, świerkowy, rumiankowy, tymiankowy, pokrzywowy, nagietkowy, aloesowy i aroniowy.

Do miodowych komponentów zaliczyć należy także miody ziołowe, które otrzymuje się przez podawanie pszczołom roztworu miodu pszczelego z dodatkiem surowców roślinnych. Przez odpowiednie łączenie miodów z produktami roślinnymi, na przykład miodu nektarowego ze świeżym sokiem brzozowym (Betulamel), otrzymuje się miodowe komponenty o wysokich walorach leczniczych.

PreparatyCzęsto spotykaną formą preparatów są połączenia miodu nektarowego z innymi produktami pszczelimi, takimi jak pyłek kwiatowy, propolis i mleczko pszczele. Oto kilka przykładów: miód pszczeli z pyłkiem kwiatowym (5% pyłku kwiatowego w miodzie), meliprop (miód z dodatkiem 1% wyciągu propolisowego), miód z mleczkiem pszczelim (0,8% mleczka pszczelego w miodzie) oraz melipropolen (mieszanina 4,3% pyłku kwiatowego, 0,4% propolisu i 0,3% mleczka pszczelego w miodzie).
Poza tym produkowane są miody nektarowe z dodatkiem 1% koncentratów ziołowych. Należą do nich: miód z melisą, miód z aronią, miód z podbiałem, miód z lukrecją i miód z pokrzywą. Wytwarzane są również miody lecznicze w postaci płynnej, takie jak miód pszczeli podbiałowy, miód pszczeli koperkowy i miód pszczeli prawoślazowy oraz syropy z miodem pod nazwą Apipulmol i Apitussic.

Z innych preparatów warto wymienić miód aloesowy z aronią (Mel Aloe cum Aroniae) oraz miód pszczeli nektarowy z sokiem jeżówki purpurowej (Mel cum succus Echinacae).

Miód, cz. III

artykuł doc. dr. Bogdana Kędzi i mgr. Elżbiety Hołderny-Kędzi

Kontynuujemy cykl artykułów o miodzie. W poprzednich numerach pisaliśmy o składzie chemicznym miodu, o jego odmianach, komponentach i preparatach. W tym numerze przedstawimy niektóre właściwości biologiczne miodu. Temat ten będzie kontynuowany w następnym numerze.

Miód posiada bogate właściwości biologiczne, do których należą działania antybiotyczne i konserwujące, a także inne, mające pozytywny wpływ na skórę i narządy wewnętrzne.

Działanie antybiotyczne
Jedną z cenniejszych właściwości miodu jest jego działanie na bakterie chorobotwórcze dla człowieka. Przede wszystkim wymienić tutaj wypada ziarniaki Gram-dodatnie, takie jak gronkowce (Staphylococcus aureus) i paciorkowce (Streptococcus pyogenes, S. pneumoniae, S. mutans) oraz pałeczki Gram-ujemne (Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus vulgaris, Salmonella typhi, Shigella dysenteriae, Pseudomonas aeruginosa). Poza tym miód działa na laseczki wąglika (Bacillus anthracis), prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis), rzęsistka pochwowego (Trichomonas vaginalis) oraz chorobotwórcze dla człowieka grzyby drożdżoidalne z rodzaju Candida.

Zdania na temat wrażliwości miodu na ogrzewanie i na warunki przechowywania są podzielone. Na ogół przyjmuje się, że ogrzewanie miodu w temperaturze wyższej od 60o C powoduje całkowite zniszczenie zawartych w nim substancji antybiotycznych. Poza tym uważa się, że miody przechowywane w temperaturze pokojowej tracą po 6 miesiącach połowę swojej aktywności antybiotycznej, a po 1,5 roku zanika ona prawie całkowicie.

Aktywność antybiotyczną miodu określa się za pomocą wartości inhibinowej, wyrażonej liczbami od 0 do 5. Miody hamujące rozwój wzorcowego szczepu gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus 209 P FDA) w stężeniu 50% mają wartość inhibinową 0, hamujące wzrost szczepu przy stężeniu 25% wartość inhibinową 1, przy stężeniu 12,5% wartość inhibinową 2, a przy stężeniu 1,56% lub niższym wartość inhibinową 5.

Wysoką aktywnością antybiotyczną (wartości inhibinowe 4 i 5) charakteryzują się miody spadziowe ze spadzi iglastej, miody nektarowo-spadziowe, a także niektóre miody odmianowe, na przykład gryczany i lipowy. Do średnio aktywnych (wartość inhibinowa 3) zalicza się miód wielokwiatowy i miód spadziowy ze spadzi liściastej. Niską aktywnością antybiotyczną (wartość inhibinowa od 0 do 2) odznaczają się między innymi miody: rzepakowy, akacjowy i wrzosowy.

Aktywność antybiotyczna miodu zależy od czynników fizykochemicznych i chemicznych. Podstawowymi mechanizmami zabezpieczającymi miód przed rozwojem drobnoustrojów są czynniki fizykochemiczne. Należy tu wymienić wysokie ciśnienie osmotyczne, spowodowane dużym stężeniem cukrów (średnio 77%), oraz kwaśny odczyn środowiska, wywołany obecnością kwasów organicznych (średnie pH = 4,1). W tych warunkach rozwój bakterii i drożdży osmofilnych jest całkowicie zahamowany.

Do substancji chemicznych odpowiedzialnych za antybiotyczne działanie miodu należy zaliczyć przede wszystkim oksydazę glukozy. Enzym ten wprowadzany jest do miodu przez pszczoły wraz z wydzieliną gruczołów gardzielowych. Należy wyjaśnić, że jest on często utożsamiany z inhibiną, chociaż obecnie pod pojęciem tym kryją się różne czynniki i substancje antybiotyczne obecne w miodzie. Wymieniony enzym powoduje powstawanie z glukozy nadtlenku wodoru. Związek ten, zwany potocznie wodą utlenioną, odznacza się silnym działaniem antybiotycznym. Wystarczy nadmienić, że już w stężeniach 3-10 mg/ml powoduje on zniszczenie wszystkich chorobotwórczych bakterii, grzybów, wirusów i pierwotniaków.

W naturalnym miodzie reakcja powstawania nadtlenku wodoru zachodzi bardzo wolno. Aktywność antybiotyczna świeżego, nie rozcieńczonego miodu jest z tego względu niska. Natomiast po rozcieńczeniu miodu wodą powstawanie nadtlenku wodoru zachodzi z dużą szybkością. Dla przykładu aktywność antybiotyczna rozcieńczonego miodu jest od 6 do 220 razy wyższa w porównaniu z miodem nie rozcieńczonym.

Do innych substancji antybiotycznych wytwarzanych przez pszczoły i wprowadzanych przez nie do miodu należą lizozym i apidycyna. W wielu miodach odmianowych występują także substancje antybiotyczne pochodzące z nektaru roślin olejkowych i spadzi drzew iglastych, takich jak tymol, eukaliptol, mentol, pinen i kamfen, poza tym związki flawonoidowe (kemferol, kwercetyna, apigenina), garbniki katechinowe oraz kwas benzoesowy.

Działanie konserwujące
Wśród licznych zalet miodu na jednym z pierwszych miejsc należy wymienić jego działanie konserwujące. Nasiona wielu roślin po rocznym przechowywaniu w miodzie w temperaturze pokojowej odznaczają się nie zmienionym wyglądem i wysoką zdolnością kiełkowania, natomiast produkty pochodzenia zwierzęcego jeszcze po 4 latach przechowywania w miodzie zachowują świeżość i wszystkie właściwości organoleptyczne. Jaja kurze, których powierzchnię zakażono pałeczkami okrężnicy i salmonelli, zanurzone w miodzie i badane po 4 miesiącach wykazywały świeżość, a posiewy z ich białka i żółtka nie wykazywały obecności drobnoustrojów.

Liczne badania dowodzą, że drobnoustroje będące przyczyną psucia się produktów żywnościowych giną w krótkim czasie w wyniku bezpośredniego kontaktu z miodem. Proces całkowitego zniszczenia bakterii i grzybów, trwa od kilku godzin do kilku dni. Miód można uznać zatem za lepszy środek konserwujący od niektórych substancji stosowanych w praktyce, takich jak benzoesan sodu czy kwas sorbowy.

Użycie miodu pszczelego do przedłużania trwałości produktów spożywczych nie znalazło zastosowania, zarówno ze względów ekonomicznych, jak i praktycznych. W piśmiennictwie można znaleźć natomiast dane dotyczące konserwowania różnych tkanek za pomocą 50% roztworów wodnych miodu. Zadowalające wyniki uzyskano, przeszczepiając zwierzętom kości piszczelowe konserwowane miodem. Na podstawie tych badań opracowano nową metodę konserwowania transplantatów kostnych.

Podjęto również próby zastosowania miodu jako środka konserwującego w okulistyce. Badania wykazały, że stosowanie stężonych roztworów, a nawet miodu nie rozcieńczonego, pozwalało na przechowywanie transplantatów przez 6 miesięcy. Należy dodać, że ten sposób konserwacji pozwalał na zachowanie w stanie nie zmienionym delikatnych struktur komórkowych oka. Stwarza to możliwości wykorzystania miodu jako środka konserwującego również w innych dziedzinach medycyny.

Miód, cz. IV

artykuł doc. dr. Bogdana Kędzi i mgr. Elżbiety Hołderny-Kędzi

Kontynuujemy cykl artykułów o miodzie. W poprzednim numerze informowaliśmy o niektórych jego właściwościach biologicznych. W tym - dalszy ciąg tego samego tematu. W następnym numerze rozpoczniemy publikowanie artykułów o zastosowaniu miodu w leczeniu różnych chorób.

Działanie na narządy wewnętrzne
Działanie miodu na serce i układ krążenia znane jest od dawna. Dzięki dużej zawartości glukozy i fruktozy miód jest produktem łatwo przyswajalnym przez organizm, w tym przez mięsień sercowy. Wysoko energetyczne składniki wchłaniane są bezpośrednio do krwi już w błonie śluzowej żołądka, z pominięciem przewodu pokarmowego. Miód w ilości 100 g dostarcza średnio 325 kcal energii.

Występująca w miodzie acetylocholina wzmacnia siłę skurczu i wydolność mięśnia sercowego. Przyczynia się do tego także potas występujący w miodzie w stosunkowo dużej ilości.

Miód powoduje obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, a także rozszerzenie naczyń wieńcowych. Przyczynia się do zahamowania procesu miażdżycowego.

Wpływ miodu na układ oddechowy można wyjaśnić jego szerokim zakresem działania biologicznego. Miód odznacza się właściwościami antybiotycznymi, przeciwzapalnymi, wykrztuśnymi i odnawiającymi.

Za działanie przeciwdrobnoustrojowe miodu odpowiedzialny jest głównie nadtlenek wodoru. Ważną rolę odgrywają również składniki olejków eterycznych. Efekt ten ujawnia się przede wszystkim przy bezpośrednim kontakcie miodu ze zmienioną zapalnie błoną śluzową dróg oddechowych. Z silnym działaniem składników olejkowych mamy do czynienia w przypadku komponentów miodowych. Dla przykładu terpeny z ziołomiodu sosnowego wchłaniają się częściowo przez błonę śluzową górnego odcinka dróg oddechowych, przedostają się do płuc i wydychane z powietrzem oddziałują na drobnoustroje występujące w nabłonku śluzowym. Terpeny odznaczają się również działaniem przeciwzapalnym.

Miód powoduje podrażnienie gruczołów wydzielniczych błony śluzowej dróg oddechowych, dzięki czemu dochodzi do upłynnienia wydzieliny oskrzelowej. Pobudza on również ruch rzęsek aparatu migawkowego, co ułatwia odkrztuszanie wydzieliny i usuwanie jej na zewnątrz.

Miód odznacza się również właściwościami przeciwalergicznymi. Związane jest to przede wszystkim ze zmniejszeniem obrzęku błon śluzowych, który towarzyszy stanom alergicznym dróg oddechowych, jak również z działaniem uodparniającym miodu.

Miód normalizuje zaburzoną czynność wydzielniczą i motoryczną żołądka. Ponadto przyspiesza gojenie powierzchni błony śluzowej żołądka i dwunastnicy poprzez wchłanianie wody z chorej tkanki i działanie przeciwzapalne.

Miód pobudza czynność wydzielniczą i motoryczną jelit. Po podaniu tego produktu obserwuje się wzrost ruchów perystaltycznych jelita cienkiego i zwiększone wydzielanie soku jelitowego.

Miód wykazuje wyraźnie lecznicze działanie na wątrobę i drogi żółciowe. Ze względu na dużą ilość glukozy i fruktozy jest on łatwo przyswajalny przez ten organ. Glukoza zawarta w miodzie, oprócz odżywiania komórek wątrobowych, odgrywa także dużą rolę w procesach odtruwania organizmu. W wyniku łączenia związków toksycznych z kwasem glukuronowym i pirogronowym powstają połączenia łatwo rozpuszczalne w wodzie, które wydalane są z organizmu wraz z moczem. Natomiast fruktoza prawie całkowicie wykorzystywana jest do syntezy glikogenu, zwiększając w ten sposób jego zapas w wątrobie. Prowadzi to do przyspieszenia przemiany materii w tkankach, a także do wzmocnienia czynności ochronnej i odtruwającej wątroby. Poza tym występująca w miodzie cholina obniża poziom lipidów w wątrobie oraz zwiększa wydzielanie żółci.

Dzięki niskiej zawartości białka oraz jonów sodu i chloru, miód wykazuje korzystne działanie na nerki i drogi moczowe. Przyczynia się do usuwania obrzęków pochodzenia sercowego i naczyniowego. Rozszerza naczynia krwionośne nerek, zwiększając filtrację kłębkową. Ma to szczególne znaczenie w tych schorzeniach nerek, którym towarzyszy zmniejszone wydzielanie moczu. Poza tym przyczynia się do usuwania obrzęków pochodzenia mózgowego. Zapobiega także tworzeniu się piasku i kamieni w nerkach i pęcherzu moczowym.

Duża zawartość cukrów redukujących, takich jak glukoza i fruktoza oraz niewielka ilość sacharozy, czynią miód pomocnym w leczeniu cukrzycy. Cenna jest przede wszystkim obecność fruktozy, cukru łatwo przyswajalnego przez chorych na cukrzycę. Korzystny wpływ na metabolizm węglowodanów w organizmie wykazuje ponadto acetylocholina oraz niektóre biopierwiastki, szczególnie cynk i chrom.

Działanie na skóręMiód dzięki szybkiemu przenikaniu przez skórę zaopatruje tkanki w glukozę oraz inne substancje energetyczne. W przypadku ran przyczynia się do szybkiego ich oczyszczenia z produktów przemiany materii i elementów martwiczych. Przejawia także właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne i odnawiające, dzięki czemu prowadzi do szybkiego ziarninowania i naskórkowania rany.

Miód z dobrymi wynikami stosuje się również w przypadku ropiejących ran i oparzeń. Powoduje on szybkie oczyszczanie rany z ropnej wydzieliny, a także umożliwia dostęp makrofagów do chorych miejsc, dzięki cze-mu następuje niszczenie drobnoustrojów chorobotwórczych, szczególnie gronkowców i paciorkowców. Nie dopuszcza także do tworzenia się pęcherzy i blizn pooparzeniowych.

Warto także dodać, że miód nie sprzyja powstawaniu próchnicy zębów. Stwierdzono, że wzrost paciorkowców Streptococcus mutans, będących główną przyczyną próchnicy, hamowany jest przez nadtlenek wodoru obecny w miodzie. Ze względu na niewielką zawartość sacharozy (przeciętnie 1,3%) drobnoustrój ten nie jest także w stanie wytworzyć nalotu nazębnego, czynnika warunkującego rozwój próchnicy zębów.

Miód, cz. V

artykuł doc. dr. Bogdana Kędzi i mgr. Elżbiety Hołderny-Kędzi

W cyklu artykułów o miodzie w numerach poprzednich pisaliśmy o jego właściwościach biologicznych. W tym numerze zaczynamy serię artykułów o właściwościach leczniczych miodu. Na początek - zastosowanie miodu w leczeniu chorób serca, układu krążenia i zaburzeń nerwowych. W następnym numerze - o leczeniu schorzeń układu oddechowego.

LECZENIE CHORÓB SERCA I UKŁADU KRĄŻENIA
Działanie lecznicze
Miód niezależnie od odmiany i miejsca pochodzenia charakteryzuje się korzystnym działaniem na serce i układ krążenia. Zwiększa siłę skurczu i wydolność mięśnia sercowego, rozszerza naczynia wieńcowe serca i polepsza krążenie. Miód obniża ciśnienie tętnicze krwi, działa przeciwarytmicznie oraz zwiększa diurezę.

W terapii miód stosuje się przede wszystkim jako środek wspomagający podstawowe leczenie. Samodzielnie miód podawany jest w lekkich schorzeniach, początkowych fazach procesu chorobowego lub zapobiegawczo.

Najczęściej miód stosuje się w leczeniu nerwicy oraz zaburzeń akcji serca. W wyniku systematycznego przyjmowania miodu ustępują subiektywne objawy choroby, takie jak ból w okolicy serca, zmęczenie i napięcie nerwowe. Pojawia się lepsze samopoczucie i spokojniejszy sen.

Miód wykorzystywany jest jako środek wspomagający w niewydolności serca. Z dobrym skutkiem stosowany jest on u chorych z przewlekłym sercem płucnym.

Dobre efekty po podaniu miodu obserwowano także w chorobie niedokrwiennej serca. Miód przyjmowany przez dłuższy czas hamuje rozwój procesu miażdżycowego, zmniejsza lub eliminuje całkowicie dolegliwości towarzyszące dusznicy bolesnej, a także zmniejsza szkodliwe oddziaływanie glikozydów nasercowych na organizm człowieka.

Korzystne działanie miodu stwierdzono w przypadku choroby nadciśnieniowej. Wykorzystuje się to z powodzeniem u kobiet w ciąży cierpiących na nadciśnienie tętnicze, które nie mogą zażywać leków syntetycznych.

Sposoby podawania i dawkowanie
Najczęściej w przypadkach chorób serca i naczyń przyjmuje się 1-2 łyżki stołowe miodu 3 razy dziennie, po rozpuszczeniu w 1/2 szklanki ciepłej wody. Zakładając, że 1 łyżka miodu waży średnio 20 g, odpowiada to 60-120 g dziennie. Najlepiej jest przyjmować miód na godzinę przed lub godzinę po posiłku. Czas trwania leczenia wynosi przeciętnie 6 tygodni.

Według niektórych specjalistów miód powinno się rozpuszczać w naparach z surowców witaminowych i flawonoidowych, takich jak owoc głogu i owoc dzikiej róży, zwłaszcza w chorobie nadciśnieniowej i przy osłabieniu mięśnia sercowego. Do szklanki ostudzonego naparu, przygotowanego z łyżki stołowej owoców i 1/2 l wody, dodaje się 1-2 łyżki stołowe miodu i pije po pół szklanki, 3 razy dziennie. Osoby nie tolerujące bezpośredniego spożywania miodu, mogą go rozpuszczać w przegotowanym i ostudzonym mleku. Nie wskazane jest natomiast u osób chorych na serce przyjmowanie miodu z gorącą herbatą lub innymi gorącymi płynami, ze względu na działanie napotne.

Nieco inne dawkowanie miodu zaleca się w chorobie nadciśnieniowej i w miażdżycy naczyń wieńcowych. Miód zmieszany w równych częściach z sokiem ze świeżych warzyw (buraki, marchew, chrzan) pije się po pół szklanki, 3-4 razy dziennie przed jedzeniem. Kurację prowadzi się przez 2 miesiące. Sposób ten traktuje się jako uzupełniający podstawowe leczenie.

O pomyślnych wynikach leczenia w dużym stopniu decyduje zastosowanie odpowiedniej dla danego schorzenia odmiany miodu. W leczeniu nerwicy oraz zaburzeń akcji serca najkorzystniejsze są miody o wysokiej zawartości terpenów, takie jak lawendowy, kozłkowy, melisowy, kasztanowy i nostrzykowy. Działanie obniżające ciśnienie tętnicze krwi wykazuje miód lipowy i nostrzykowy. Z kolei w leczeniu miażdżycy stosuje się miody: gryczany, spadziowy ze spadzi z drzew iglastych, rzepakowy i malinowy.

Korzystną rolę w leczeniu chorób serca i naczyń krwionośnych odgrywają również miodowe komponenty (ziołomiód głogowy i pokrzywowy) oraz miody nektarowe z dodatkiem 1% koncentratu z aronii i melisy.

LECZENIE ZABURZEŃ NERWOWYCH
Działanie lecznicze
Miód odznacza się łagodnym działaniem uspokajającym, nasennym i zmniejszającym skutki nadmiernego napięcia nerwowego. Leczy także niektóre zaburzenia psychiczne.

Miód wpływa na poprawę czynności ośrodkowego układu nerwowego, przyczynia się do odnowy sił psychicznych organizmu, a także wzmaga intensywność pracy umysłowej. Podawanie miodu dzieciom wpływa korzystnie na ich rozwój psychiczny i umysłowy oraz przyczynia się do zwiększenia odporności na zakażenia. Działanie miodu okazało się szczególnie skuteczne u dzieci znerwicowanych.

Miód wpływa korzystnie na osłabiony system nerwowy, szczególnie w stanach przemęczenia pracą umysłową, wyczerpania psychicznego, wycieńczenia, apatii i otępienia starczego. Miód ze względu na właściwości uspokajające ułatwia leczenie przewlekłej bezsenności. Poleca się go zwłaszcza osobom starszym i dzieciom, a także ludziom nerwowym i przepracowanym. Miód ułatwia zasypianie i polepsza sen.

Miód okazał się dobrym środkiem leczniczym w zwalczaniu samoistnego bólu głowy, zwłaszcza pochodzenia migrenowego. Jest także cennym środkiem wspomagającym terapię nerwic różnego pochodzenia. Korzystne efekty lecznicze uzyskano na przykład w nerwicach połączonych z bezsennością oraz nerwicy neurastenicznej, charakteryzującej się naprzemiennymi stanami pobudzenia i astenii. Miód z powodzeniem stosowany jest w stanach depresyjnych. Z dobrym skutkiem podaje się go również chorym na schizofrenię.

Warto dodać, że miód osłabia działanie używek, takich jak kawa, tytoń i alkohol, zmniejszając tym samym występowanie chorób o podłożu nerwowym. Ustępowanie zespołów astenicznych i psychoorganicznych stwierdzono także w trakcie leczenia miodem osób skażonych promieniowaniem jonizującym po awarii elektrowni atomowej w Czernobylu.

Sposoby podawania i dawkowanie
Sposób przyjmowania miodu i jego ilość zależą od rodzaju schorzenia. Na ogół w lżejszych przypadkach stosuje się go samodzielnie, w cięższych natomiast łącznie z podstawowym leczeniem.

Przeciętnie w celach uspo-kajających i nasennych oraz w nerwicach poleca się przyjmowanie 1-2 łyżek stołowych miodu 3 razy dziennie (60-120 g). W schorzeniach psychicznych stosuje się dawki od 250 do 300 g dziennie.

Leczenie rozpoczyna się od małych dawek, które stopniowo ulegają zwiększeniu. Miód przyjmuje się po rozpuszczeniu w ciepłej, przegotowanej wodzie, na godzinę przed posiłkiem, a wieczorem na pół godziny przed snem. Leczenie prowadzi się przez 6 tygodni. Po kilkutygodniowej przerwie kurację można powtórzyć. Według niektórych specjalistów u osób nerwowych, szczególnie u osób starszych i dzieci, wystarczy codzienne spożywanie 1 - 2 łyżeczek miodu przed snem.

Przy bezsenności dobre efekty uzyskuje się, pijąc na godzinę przed snem szklankę naparu z następujących surowców zielarskich: kwiatów pierwiosnka, kwiatów lawendy, korzenia kozłka, ziela dziurawca i szyszek chmielu. Do szklanki naparu sporządzonego z 1 łyżki stołowej mieszanki dodaje się 2 łyżki stołowe miodu. Działanie uspokajające i nasenne wykazuje także miód nostrzykowy.

W celu wzmocnienia działania miodu na ośrodkowy układ nerwowy wskazane jest łączenie go z sokami lub płynnymi wyciągami roślinnymi, na przykład z nalewką lub intraktem z kozłka, a także z intraktem z głogu. Do 100 g miodu dodaje się 10 g leku płynnego i po wymieszaniu przyjmuje 1 łyżeczkę przed snem.

Istotny wpływ na pomyślny przebieg leczenia ma zastosowanie odpowiednich miodów odmianowych. I tak w przypadku nerwic najbardziej odpowiednie są miody o dużej zawartości terpenów: lawendowy, kozłkowy, melisowy i koniczynowy. Cenne właściwości uspokajające i nasenne wykazuje także miód lipowy. W stanach wyczerpania psychicznego i nerwicach dobre efekty daje miód gryczany i lipowy, a w przypadku astenii - miód kasztanowy i rozmarynowy. Przykładem gotowego preparatu jest miód z dodatkiem 1% koncentratu z melisy. Wykazuje on działanie uspokajające w nerwicy i zaburzeniach snu. W apatii i wyczerpaniu psychicznym polecany jest także miód ziołowy Betulamel.

Miód, cz. VI

artykuł doc. dr. Bogdana Kędzi i mgr. Elżbiety Hołderny-Kędzi

Kontynuujemy omawianie właściwości leczniczych miodu. W poprzednim numerze była mowa o zastosowaniu miodu w leczeniu chorób serca, układu krążenia i zaburzeń nerwowych. W tym i następnych - o leczeniu schorzeń układu oddechowego.

Działanie lecznicze
Bardzo często miód stosowany jest w stanach przeziębieniowych, kiedy proces chorobowy nie jest jeszcze rozwinięty. Wówczas wzmaga on odporność organizmu, co chroni drogi oddechowe przed rozwojem zakażenia. W trakcie leczenia ustępują stopniowo objawy towarzyszące początkowej fazie przeziębienia, takie jak kaszel, chrypka, drapanie i ból gardła, dreszcze oraz podwyższona temperatura ciała.

Miód stosowany jest z powodzeniem w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych gardła, schorzeniach zapalnych nosogardzieli, a także ostrych i przewlekłych zapaleniach migdałków podniebiennych (anginach). Dobre wyniki uzyskuje się również w postępującym zaniku śluzówki górnych dróg oddechowych, w nieżycie tylnej ściany gardła i więzadeł głosowych oraz chrypce. Leczenie za pomocą miodu prowadzi do stopniowego ustępowania suchości w gardle, właściwego nawilżenia błon śluzowych, a także zanikania ropnej wydzieliny.

Z dobrym skutkiem miód wykorzystywany jest w katarze, a mianowicie w ostrych i przewlekłych zapaleniach błony śluzowej nosa, łącznie z towarzyszącymi im stanami ropnymi. Przyjmowanie miodu pozwala w krótkim czasie na przywrócenie drożności dróg oddechowych i prawidłowego oddychania przez nos oraz na odnowę jego błony śluzowej.

Zadowalające efekty uzyskuje się także w ostrym i przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych, zakażeniu zatok czołowych oraz ostrym i przewlekłym zapaleniu krtani i tchawicy. W trakcie terapii miodem obserwuje się ustępowanie kaszlu, bólu gardła i głowy, normalizację temperatury ciała oraz poprawę ogólnego samopoczucia.

Należy zaznaczyć, że w przypadku trudnych do wyleczenia schorzeń czy istnienia przeciwwskazań do leczenia antybiotykami zastosowanie miodu pozwala często na uzyskanie pozytywnego efektu. Poza tym w uporczywym, trudnym do zwalczenia kaszlu miód jest często środkiem niezastąpionym. Właściwości przeciwalergiczne miodu wykorzystuje się między innymi do leczenia pyłkowicy i astmy oskrzelowej atopowej.

Ze względu na właściwości upłynniające wydzielinę oskrzelową i wykrztuśne miód stosowany jest w wielu schorzeniach dolnych dróg oddechowych. Przede wszystkim należy tutaj wymienić ostre i przewlekłe zapalenie oskrzeli oraz lekkie postacie rozstrzenia oskrzeli. Wspomagająco wykorzystywany jest w przypadku zapalenia płuc i pylicy płuc. W trakcie kuracji obserwuje się ustępowanie kaszlu, łatwiejsze odkrztuszanie wydzieliny, ułatwienie oddychania oraz poprawę obrazu krwi i przyrost masy ciała.

W przypadku przewlekłego zapalenia oskrzeli dużą skutecznością odznacza się kompleksowe leczenie miodem. Miód podawany równocześnie doustnie, w postaci inhalacji i za pomocą jonoforezy przez okres 3 miesięcy, znacznie polepszył stan zdrowia u 53% chorych, w porównaniu do 38% pacjentów leczonych tradycyjnie.

Miód wykazuje także pewne nieswoiste działanie w gruźlicy płuc. Stosuje się go wówczas łącznie z podstawową terapią leczniczą, w celu ogólnie wzmacniającym i podwyższającym odporność organizmu na zakażenia. Podawanie miodu dzieciom chorym na odrę i świnkę znacznie łagodzi przebieg tych chorób zakaźnych. U dzieci chorych na krztusiec eliminuje odruch wymiotny, a także łagodzi kaszel i polepsza proces oddychania. Poza tym miód działa pomocniczo w grypie, przyczyniając się do łagodzenia jej objawów początkowych, takich jak ból gardła, suchy kaszel, podwyższona temperatura ciała i stan zapalny błon śluzowych nosa.

Sposoby podawania i efekty lecznicze
W przeziębieniach miód może być stosowany samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi produktami odżywczymi i leczniczymi. W chorobach tych wykorzystuje się właściwości napotne miodu, zwłaszcza miodu lipowego, które wzmagają się po podaniu z ciepłym naparem z kwiatu lipowego.

Dobre rezultaty w stanach przeziębieniowych dają również miody odmianowe: malinowy, koniczynowy, rzepakowy, lawendowy, tymiankowy i spadziowy ze spadzi iglastej. Rozpuszcza się je w ciepłej wodzie, herbacie z cytryną lub ciepłym mleku. Można je także stosować łącznie z sokami owocowymi i warzywnymi. Miody te wykazują szczególnie korzystne działanie w połączeniu z naparami z surowców zielarskich o działaniu napotnym, przeciwzapalnym, osłaniającym i wykrztuśnym.

Cennym środkiem zwiększającym odporność organizmu, a tym samym zabezpieczającym drogi oddechowe przed zakażeniem, jest miód plastrowy. Korzystny efekt działania tego rodzaju miodu wynika z własności przeciwbakteryjnych, przeciwzapalnych oraz przeciwalergicznych jego elementów składowych: miodu, wosku i propolisu.

W stanach zapalnych górnych dróg oddechowych obok miejscowego stosowania miodu (nos, gardło) poleca się przyjmowanie go do wewnątrz. Miód można stosować samodzielnie, jak również w połączeniu z ciepłym mlekiem i masłem, sokiem z cytryny, sokami z warzyw, a także z naparami z surowców zawierających śluz. W powyższych schorzeniach uzyskuje się również dobre wyniki, stosując inhalacje z miodu. Aerozole miodowe pozwalają także na znaczne złagodzenie objawów w postępującym zaniku śluzówki górnych dróg oddechowych.

Kuracja wziewna pozwala na uzyskanie dobrych efektów, zwłaszcza w przypadku przeciwwskazań do leczenia antybiotykami, czy też nieskuteczności klasycznych środków. U chorych obserwuje się normalizację temperatury ciała, ustąpienie kaszlu, kataru, bólu gardła, ogólnego osłabienia i obniżenie liczby drobnoustrojów chorobotwórczych w drogach oddechowych. Łącznie z inhalacjami można stosować również jonoforezę z użyciem roztworu wodnego miodu.

Godne polecenia jest żucie miodu plastrowego (lub sekcyjnego). W przypadku niedrożności nosa przynosi ono ulgę już po 5 - 15 minutach, a po tygodniu całkowite wyleczenie. Jeszcze lepsze wyniki można uzyskać, stosując równolegle żucie miodu plastrowego i spożywanie świeżego miodu. Miód plastrowy dzięki swoim korzystnym właściwościom zapewnia prawidłowe działanie nabłonka dróg oddechowych, ułatwiając między innymi oczyszczanie go z zalegającej wydzieliny.

W chorobach górnych dróg oddechowych polecane jest używanie następujących miodów odmianowych: tymiankowego, macierzankowego, szałwiowego, wrzosowego, nostrzykowego, lawendowego, koniczynowego, akacjowego, lipowego, malinowego, rzepakowego oraz miodów spadziowych.

Ponadto leczniczo w zakażeniach górnych dróg oddechowych (zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie gardła i krtani) stosowany jest ziołomiód sosnowy i świerkowy. Natomiast w leczeniu stanów zapalnych migdałków podniebiennych i gardła korzystnym działaniem odznaczają się ziołomiody rumiankowy, tymiankowy i pokrzywowy.

W zapobieganiu i leczeniu objawowym chorób alergicznych polecane jest żucie miodu plastrowego lub spożywanie świeżego płynnego miodu, szczególnie wielokwiatowego. Korzystne jest również łączne stosowanie obu tych środków.

W celu uodpornienia organizmu stosuje się świeży miód, nie poddany żadnej obróbce technologicznej, to znaczy nie odwirowany, nie filtrowany ani nie ogrzewany, pochodzący z okolic zamieszkania chorego (nie dalej niż 16 km). Miód taki zawiera zazwyczaj wszystkie składniki alergenne występujące w powietrzu danego rejonu. Podawanie miodu, stanowiącego naturalną szczepionkę, rozpoczyna się od niewielkich, stopniowo wzrastających dawek, aż do maksymalnej, którą następnie się obniża. Pyłki kwiatowe i cząsteczki kurzu obecne w miodzie odgrywają w tym przypadku rolę antygenów, pod wpływem których powstają w organizmie określone przeciwciała.

Dobre efekty osiąga się, stosując powyższą kurację wraz z żuciem miodu plastrowego, kilka razy w tygodniu. Można w ten sposób uzyskać złagodzenie, a nawet całkowite ustąpienie objawów chorobowych, nawet na kilka lat. Wspomagająco w astmie oskrzelowej atopowej stosuje się także ziołomiody sosnowy i świerkowy.

Miód, cz. VII
artykuł doc. dr. Bogdana Kędzi i mgr. Elżbiety Hołderny-Kędzi

W dalszym ciągu omawiamy właściwości lecznicze miodu. W poprzednim numerze była mowa o leczeniu schorzeń układu oddechowego. W tym kończymy ten temat. W numerze następnym omówimy korzystny wpływ miodu na układ pokarmowy.

W chorobach dolnych dróg oddechowych, m.in. w zapaleniu oskrzeli, miód stosowany jest ze względu na jego właściwości wykrztuśne. Zauważono, że zdolność miodu do upłynniania i usuwania na zewnątrz wydzieliny oskrzelowej potęguje się przy dodaniu do naparów z następujących surowców zielarskich: korzeni omanu wielkiego, prawoślazu i lukrecji, liści babki zwyczajnej, szałwii i podbiału, ziela miodunki, tysiącznika, bylicy pospolitej, lebiodki i tymianku oraz kwiatu koniczyny czerwonej. Powyższe zioła można stosować oddzielnie lub w postaci mieszanek. Poza tym przyjmuje się miód rozpuszczony w wodzie, ciepłym mleku, sokach z owoców i warzyw oraz w połączeniu z syropem z cebuli i wyciągiem z propolisu.

Ostatnio w stanach zapalnych gardła stosuje się płukanie 5% roztworem miodu ogrzanym do temperatury 37-43oC. Zabieg wykonuje się 3-4 razy dziennie. Jego zadaniem jest nawilżenie błon śluzowych, ich lepsze ukrwienie i pobudzenie czynności gruczołów wydzielniczych. Do tego celu można stosować także zwykłe rozpylacze.

Do leczenia ostrego i przewlekłego zapalenia oskrzeli równolegle z kuracją doustną stosuje się inhalacje oraz jonoforezę z użyciem miodu.

Miód od dawna stosuje się w zapaleniu płuc. Kuracja przy użyciu miodu ma w tym przypadku zazwyczaj charakter wspomagający podstawową terapię. Bardzo cenione w tym schorzeniu są napary z surowców zielarskich o działaniu wykrztuśnym i napotnym z dodatkiem miodu. Podobnie jak w innych schorzeniach dróg oddechowych, w zapaleniu płuc stosuje się również miód z dodatkiem soków owocowych i warzywnych, a także propolisu. W trakcie kuracji obserwuje się ustępowanie kaszlu, poprawę obrazu krwi, a także przyrost masy ciała i polepszenie ogólnego samopoczucia chorego.

Do leczenia schorzeń dolnych dróg oddechowych służą szczególnie następujące miody odmianowe: lipowy, koniczynowy, lawendowy, tymiankowy, szałwiowy, macierzankowy i ze spadzi z drzew iglastych.

Wspomagająco w schorzeniach dolnych dróg oddechowych (zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc) stosowany jest ziołomiód sosnowy i świerkowy.

Pomocne jest także stosowanie miodu w gruźlicy płuc. Nieswoistą rolę miodu w tym schorzeniu wyjaśnić można jego działaniem ogólnie wzmacniającym i podwyższającym odporność organizmu na zakażenie. Miód łączy się zazwyczaj z sokami z rzodkwi, chrzanu, aloesu, jak również z innymi produktami o działaniu wzmacniającym i wykrztuśnym, takimi jak czerwone wino, zmielone orzechy włoskie, kakao. Cenne właściwości wspomagające leczenie gruźlicy wykazują miody spadziowe.

Chorym na gruźlicę poleca się także picie naparów z surowców zielarskich o działaniu wykrztuśnym, a mianowicie: liścia podbiału, korzenia omanu i kwiatu białej pokrzywy z dodatkiem miodu. Włączenie miodu do terapii wspomagającej leczenie gruźlicy płuc pozwala na złagodzenie kaszlu, polepszenie obrazu krwi, wzrost łaknienia oraz poprawę ogólnego samopoczucia chorego.

Korzystne działanie miodu w kaszlu polega na zwiększeniu sekrecji gruczołów oraz upłynnieniu wydzieliny oskrzelowej. Prowadzi to w efekcie do usunięcia wydzieliny z dróg oddechowych. Stosowanie miodu jest cenne, zwłaszcza u dzieci, gdyż pozwala na ustąpienie nawet bardzo uporczywego kaszlu. Szczególnie korzystne jest dodawanie do miodu naparów z surowców zielarskich łagodzących podrażnienia i rozrzedzających śluz, takich jak liść szałwii, liść podbiału, liść i korzeń prawoślazu, ziele tymianku, ziele lebiodki, owoc kopru włoskiego i kwiat lipy. Miód można także przyjmować po rozpuszczeniu w wodzie, mleku, sokach owocowych i warzywnych lub w odwarze z cebuli.

Działanie wykrztuśne wykazują także miody odmianowe: lipowy, koniczynowy, tymiankowy, nostrzykowy i ze spadzi z drzew iglastych.

Dawkowanie
Zazwyczaj w chorobach układu oddechowego miód przyjmuje się doustnie w ilości 4-6 łyżek stołowych dziennie (80-120 g), w 3 dawkach. Dzieciom podaje się odpowiednio mniejszą ilość, na ogół 3-6 łyżeczek od herbaty na dobę (25-50 g).

Najczęściej miód przyjmuje się po rozpuszczeniu w ciepłej wodzie, mleku lub herbacie z cytryną, w proporcji 1-2 łyżki stołowe miodu na szklankę płynu, na godzinę przed jedzeniem. Powyższą kurację stosuje się przez 1-2 miesiące i powtarza po upływie miesiąca (2-3 razy w ciągu roku).

Miodowe komponenty (ziołomiody) przyjmuje się 3 razy w ciągu dnia po rozpuszczeniu w wodzie lub mleku w ilości 25-50 g na dobę (niekiedy 60 g na dobę), co odpowiada w przybliżeniu 2-3 łyżkom stołowym. Najodpowiedniejsze w schorzeniach górnych i dolnych dróg oddechowych są ziołomiody: sosnowy, świerkowy i rumiankowy.

Podwyższenie siły działania miodu można uzyskać, przyjmując go łącznie z naparami z surowców zielarskich, sokami z owoców i warzyw, sokiem z aloesu, a także innymi produktami odżywczymi i pszczelimi.

Napar przygotowuje się na ogół z 1-2 łyżek stołowych rozdrobnionego surowca (lub mieszanki ziołowej), zalewa szklanką wrzątku i po odsączeniu i ostudzeniu dodaje 1-2 łyżki stołowe miodu. Otrzymany napar przyjmuje się w ilości 1/4 lub 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie, zwykle przed jedzeniem.

Miód łączy się z sokami z owoców i warzyw najczęściej w proporcji 1:1 i zażywa 2-3 razy dziennie po łyżce stołowej (dorośli) lub małej łyżeczce od herbaty (dzieci).

W handlu dostępny jest ponadto miód z dodatkiem 1% koncentratu z podbiału. Odznacza się on działaniem osłaniającym, ściągającym i przeciwzapalnym w lekkich stanach zapalnych gardła i krtani, a także łagodzącym kaszel i ułatwiającym odkrztuszanie. Podobne działanie wykazują miody lecznicze w postaci płynnej, a mianowicie: podbiałowy, prawoślazowy i koperkowy, przeznaczone między innymi dla dzieci. Produkowane są także syropy o właściwościach przeciwkaszlowych i wykrztuśnych pod nazwą Apipulmol (dla dorosłych) i Apitussic (dla dzieci).

W chorobach układu oddechowego szczególnie skuteczne jest stosowanie miodu sekcyjnego lub plastrowego. Leczniczo poleca się żucie kęsów tych produktów przez 15 minut, 4-6 razy dziennie, przez 7-14 dni. Po ustąpieniu ostrych objawów wskazane jest kontynuowanie kuracji poprzez żucie miodu plastrowego jeden raz dziennie i przyjmowanie łyżki stołowej świeżego miodu wraz z posiłkami.

Stosowanie miodu plastrowego kilka razy dziennie, przez 3-4 dni przed okresem kwitnienia roślin, pozwala na złagodzenie objawów towarzyszących pyłkowicy.

Dobre wyniki leczenia schorzeń układu oddechowego uzyskuje się także przy zastosowaniu terapii wziewnej. W inhalacjach termicznych łyżkę stołową miodu zalewa się szklanką wrzącej wody i powstały aerozol wdycha przez nos w ciągu 5-7 minut, najlepiej wieczorem, przez 12-15 dni.

Przy użyciu aparatury ultradźwiękowej wykonuje się 1 lub 2 zabiegi dziennie, trwające 5-7 minut, przez 10-20 dni, wykorzystując do tego celu 20-30% roztwory miodu. W razie potrzeby po 6 tygodniach cykl leczenia powtarza się. Leczenie schorzeń alergicznych rozpoczyna się od niewielkich dawek miodu, które w trakcie terapii wziewnej stopniowo ulegają zwiększeniu. Do zabiegów używane są roztwory miodu w wodzie, fizjologicznym roztworze chlorku sodowego, w naparach z odpowiednich surowców zielarskich, a także często wzbogacane innymi produktami pszczelimi (propolis, mleczko pszczele) lub witaminami (A, C, B1).

Najlepsze efekty podczas leczenia chorób układu oddechowego za pomocą miodu uzyskuje się w tak zwanej terapii kompleksowej, w której łącznie z doustnym przyjmowaniem miodu stosuje się go w postaci inhalacji oraz miejscowo w postaci jonoforezy. Doustnie przyjmuje się miód w ilości 50-100 g dziennie, w 4-5 dawkach w postaci ciepłego roztworu wodnego. Do inhalacji wykorzystuje się 50% roztwór miodu w wodzie, który w ilości 15 ml podaje się za pomocą inhalatora ultradźwiękowego co drugi dzień. Co drugi dzień wykonuje się także jonoforezę. Kuracja trwa 1-3 miesięce.

Miód, cz. VIII

W poprzednich numerach omawialiśmy właściwości lecznicze miodu w schorzeniach układu oddechowego. W tym numerze i następnym informujemy o zastosowaniu miodu w leczeniu chorób układu pokarmowego oraz innych chorób wewnętrznych.

Działanie lecznicze
Miód daje dobre efekty lecznicze w zapaleniu żołądka (gastritis)oraz chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Charakteryzuje się on właściwościami normalizowania upośledzonej czynności wydzielniczej i ruchowej żołądka w tych schorzeniach. Ponadto przyspiesza gojenie zmienionej zapalnie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Miód powoduje stopniowe zmniejszanie bólu i pobudliwości nerwowej, ustępowanie nudności i zgagi, a także poprawę snu i łaknienia. W wielu przypadkach zapalenia i choroby wrzodowej żołądka leczenie miodem pozwala na uzyskanie lepszych wyników niż w przebiegu tradycyjnej terapii tych schorzeń. Istnieją dowody na to, że miód skutecznie ochrania błonę śluzową żołądka przed szkodliwym działaniem alkoholu.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że obecnie za czynnik wywołujący zarówno zapalenie żołądka, jak i chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, przyjmuje się zakażenie bakteriami beztlenowymi Helicobacter pylori. A zatem leczniczy wpływ miodu w tych schorzeniach musi mieć związek z jego niekorzystnym oddziaływaniem na ten drobnoustrój.

Miód reguluje czynność wydzielniczą i motoryczną jelit. Dzięki temu stosowany jest w przypadku zapalenia jelita grubego ze skłonnością do biegunek, a także w zapaleniu jelita cienkiego, zwłaszcza u dzieci. Miód poprzez pobudzenie perystaltyki jelit wykazuje łagodne działanie przeczyszczające i z tego względu jest cennym środkiem w leczeniu przewlekłych zaparć.

Miód stosuje się z powodzeniem w przypadku zapalenia żołądka i jelit (enteritis)zarówno u dzieci, jak i osób dorosłych. Produkt ten okazał się skuteczny w zakażeniach wywołanych przez bakterie: Salmonella, Shigella, enteropatogenne Escherichia coli i Klebsiella, a także w zakażeniach rotawirusem typu ludzkiego (HRV). Miód podawany doustnie w płynie elektrolitowym wyraźnie skracał czas trwania biegunek i wysokiej gorączki do 58 godzin, w porównaniu do klasycznej metody leczenia tego typu schorzenia, polegającej na podawaniu glukozy i elektrolitów we wlewach dożylnych i stosowaniu antybiotyków, trwającej 93 godziny. Dobre efekty uzyskano także w trakcie leczenia nieswoistych, przewlekłych biegunek. Po 4 miesiącach terapii 83% chorych uznano za wyleczonych. Wyraźną poprawę stwierdzono również u 78% pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem okrężnicy.

Miód okazał się skutecznym lekiem w wielu schorzeniach wątroby i dróg żółciowych. Stosuje się go samodzielnie, a także łącznie z podstawową terapią w przypadku wirusowego i przewlekłego zapalenia wątroby, marskości wątroby, schorzeniach pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, kamicy żółciowej, w trakcie długotrwałego przyjmowania leków, zatrucia ołowiem i innymi metalami ciężkimi oraz nadużywania alkoholu. Stwierdzono ponadto korzystne działanie miodu u chorych na żółtaczkę mechaniczną. W wyniku leczenia uzyskuje się zwiększenie przepływu żółci, lepsze opróżnianie pęcherzyka żółciowego i obniżenie poziomu bilirubiny.

Sposoby podawania i dawkowania
Miód stosowany jest jako środek pomocniczy lub podstawowy w leczeniu zapalenia żołądka. Liczne badania kliniczne wskazują na normalizowanie przez miód niewłaściwej czynności wydzielniczej i motorycznej żołądka. W postaci niedokwaśnej tego schorzenia miód powoduje wzrost kwasowości poprzez zwiększenie wytwarzania kwasu solnego i pepsyny oraz wzmożenie czynności ruchowej żołądka. W tym celu miód przyjmuje się 3 razy dziennie, w postaci zimnego roztworu w wodzie lub naparze z ziół, na 10-15 minut przed posiłkiem. Roztwór należy wypić szybko. W efekcie uzyskuje się zwiększenie wydzielania soku żołądkowego na skutek drażniącego działania zimnego roztworu.

W zapaleniu żołądka z podwyższoną kwasowością miód, po rozpuszczeniu w ciepłej wodzie, przyjmuje się 3 razy dziennie, na 1,5-2 godziny przed jedzeniem. Sposób ten pozwala na znaczne osłabienie czynności wydzielniczej błony śluzowej żołądka, a co za tym idzie - obniżenie zawartości kwasu solnego i pepsyny w soku żołądkowym. Powolne wypicie ciepłego roztworu miodu przyczynia się do rozszerzenia ścian komórkowych błony śluzowej oraz zmniejszenia ich napięcia, co w konsekwencji prowadzi do rozcieńczenia śluzu w żołądku i szybkiego wchłaniania miodu bez podrażnienia błony śluzowej.

W nadkwaśnej, jak i niedokwaśnej postaci zapalenia żołądka, leczenie miodem prowadzi się najczęściej przez 2 miesiące, stosując od 100 do 200 g miodu dziennie, to jest 5-10 łyżek stołowych. Proponuje się rozdzielenie tej dawki miodu na 3 części i podawanie według schematu: rano i wieczorem po 30-60 g, w ciągu dnia 40-80 g, na 1,5-2 godziny przed posiłkiem rannym i popołudniowym oraz 3 godziny po kolacji. Miód należy rozpuścić w 1/2 lub całej szklance ciepłej wody.

W wyniku leczenia uzyskuje się zmniejszenie bólu, pobudliwości nerwowej, polepszenie snu, a w przypadku nadkwaśności dodatkowo ustąpienie nudności i zgagi. Specjaliści twierdzą, że za pomocą miodu można uzyskać pozytywne wyniki leczenia większości przypadków zapalenia żołądka.

Liczni apiterapeuci wskazują na lepsze działanie miodu w wymienionych schorzeniach po rozpuszczeniu go w naparach z surowców zielarskich, takich jak kwiat nagietka, ziele dziurawca, kwiat i liść podbiału oraz nasiona lnu.

W wyniku leczenia miodem choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy uzyskuje się często znacznie lepsze efekty niż przy zastosowaniu tradycyjnej terapii. Lekarze bułgarscy uzyskali na przykład znaczne polepszenie stanu zdrowia w wielu ciężkich przypadkach choroby wrzodowej. W trakcie podawania miodu obserwowano złagodzenie wielu objawów towarzyszących tej chorobie: zmniejszenie bólu i pobudliwości nerwowej, ustępowanie zgagi i odbijania oraz poprawę snu i łaknienia. W rezultacie uzyskano wzrost masy ciała, poprawę obrazu krwi, a także normalizację stolca i wydzielania soku żołądkowego.

W chorobie wrzodowej żołądka z podwyższoną i obniżoną kwasowością oraz w chorobie wrzodowej dwunastnicy, miód przyjmuje się w identyczny sposób jak w przypadkach zapalenia żołądka. Dawkowanie miodu prowadzi się również według tego samego schematu.

Dobre efekty daje także łączne stosowanie kilku produktów pszczelich, to jest miodu, propolisu, pyłku kwiatowego i mleczka pszczelego. Ze względu na złożony mechanizm powstawania choroby, najlepsze efekty daje jednoczesne stosowanie kilku metod leczenia, takich jak apiterapia, fizykoterapia, kąpiele. Bardzo ważne jest przestrzeganie diety, wyeliminowanie alkoholu oraz ostrych przypraw. Korzystne jest także przyjmowanie miodu rozpuszczonego w naparze z liści szałwii lub w soku z aloesu.

Na podstawie badań farmakologicznych stwierdzono, że miód pobudza czynność jelita cienkiego i zwiększa wydzielanie soku jelitowego. Działanie to jest najsilniejsze po zastosowaniu 12,5% roztworu miodu, natomiast roztwory zawierające wyższe stężenia tego produktu obniżają wydzielanie soku jelitowego i hamują perystaltykę jelit. Rozcieńczony miód zapewnia również właściwe ukrwienie jelit, niezbędne do ich prawidłowej motoryki, wytwarzania soku jelitowego i transportu składników odżywczych do krwi. W celu przeczyszczającym miód w ilości 1 łyżki stołowej można przyjmować po rozpuszczeniu w wodzie, soku jabłkowym, a także w naparze z liści senesu.

W przypadku zapalenia jelita grubego miód podaje się 3 razy dziennie, w ilości 1-2 łyżek stołowych (60-120 g), przed jedzeniem, rozpuszczony w wodzie lub soku jabłkowym do gęstej konsystencji. Roztwór powinien mieć temperaturę pokojową.

Miód, cz. IX

W poprzednim numerze omawialiśmy właściwości lecznicze miodu w schorzeniach układu pokarmowego. W tym numerze kontynuujemy ten temat oraz omówimy zastosowanie miodu w leczeniu innych chorób wewnętrznych.

Miód stanowi także cenny środek w leczeniu zapalenia jelita cienkiego, zwłaszcza u dzieci. W tym schorzeniu szczególnie skutecznie działa on po rozpuszczeniu w soku jabłkowym lub naparach z surowców zielarskich, takich jak ziele krwawnika, liść pokrzywy, kwiat nagietka i ziele tysiącznika. W nieżytach jelit u małych dzieci stosuje się mocną herbatę z łyżeczką miodu i karmienie 2 razy dziennie utartym jabłkiem.

W tym miejscu należy jednak wspomnieć o publikacjach w fachowych czasopismach zachodnich o możliwości zatruć niemowląt, nawet śmiertelnych, toksyną tężcową obecną w miodzie. Toksyna ta wytwarzana była przez przetrwalniki bakterii beztlenowych Clostridium tetani obecnych w miodzie. Badania własne nie potwierdziły tych doniesień, wykazały jednak występowanie w miodzie licznych przetrwalników bakterii beztlenowych, w tym chorobotwórczych dla człowieka. Stąd nie powinno się podawać miodu niemowlętom, które nie mają jeszcze w pełni wykształconego układu odpornościowego i obecność drobnoustrojów beztlenowych może wywołać u nich biegunki. Dzieci starsze i dorośli nie są narażeni na tego rodzaju zagrożenia.

W chorobach wątroby i dróg żółciowych miód stosuje się samodzielnie lub łącznie z podstawową terapią. Najczęściej przyjmuje się go w ilości 1-2 łyżek stołowych 3 razy dziennie (60-120 g), na godzinę przed jedzeniem, po rozpuszczeniu w 1/2 szklanki ciepłej wody, soku jabłkowego lub naparu z ziół. Dzieciom podaje się miód 3 razy dziennie po łyżeczce od herbaty (maksymalnie 30 g dziennie). Czas leczenia wynosi 2-3 miesiące, a po 1-2-miesięcznej przerwie terapię można kontynuować.

W niektórych schorzeniach wątroby i dróg żółciowych miód połączony w równych częściach z sokiem z cytryny i olejem z oliwek stosuje się 3 razy dziennie po łyżce stołowej przed jedzeniem. Po zażyciu preparatu wskazane jest położenie się na prawym boku na 25-30 minut.

W leczeniu kamicy żółciowej jako czynnik wspomagający działa napar z ziela biedrzeńca i owoców dzikiej róży z łyżeczką miodu, przyjmowany 2-3 razy dziennie. Do przygotowania naparu używa się po łyżce stołowej powyższych ziół.

Dobre wyniki leczenia miodem uzyskano w przypadku zakażeń przewodu pokarmowego u niemowląt i małych dzieci, a także w ostrym zapaleniu żołądkowo - jelitowym u dzieci w wieku szkolnym. Użycie miodu było skuteczne zarówno w zakażeniach wywołanych przez bakterie (Salmonella, Shigella, enterotoksyczne pałeczki Escherichia coli, Klebsiella), jak i wirusy (rotawirusy typu ludzkiego i adenowirusy). W obu przypadkach miód stosowano doustnie w stężeniu 2% w płynie elektrolitowym. W wyniku leczenia uzyskano wyraźne skrócenie czasu trwania biegunek w porównaniu z klasyczną metodą leczenia tego schorzenia, polegającą na łącznym podawaniu glukozy i elektrolitów we wlewie dożylnym i stosowaniu antybiotyków.

Do leczenia schorzeń żołądkowo - jelitowych odpowiednie są następujące miody odmianowe: akacjowy, nostrzykowy, mniszkowy, macierzankowy i tymiankowy. Szczególny wpływ w stanach skurczowych żołądka i jelit mają miody: lawendowy, słonecznikowy, tymiankowy, miętowy oraz melisowy. W zaburzeniach łaknienia celowe jest stosowanie miodu miętowego, w zaparciach - miodów spadziowych i z drzew owocowych, natomiast w biegunkach - miodu koniczynowego. Korzystny wpływ na przebieg leczenia schorzeń wątroby i dróg żółciowych mają szczególnie miody: miętowy, słonecznikowy i mniszkowy, a także rzepakowy, malinowy i wielokwiatowy.

Liczni specjaliści zwracają uwagę na znaczenie miodowych komponentów w chorobach przewodu pokarmowego. Wartościowym środkiem pomocniczym w zapaleniu żołądka, zwłaszcza na tle nerwowym, są ziołomiody: świerkowy, rumiankowy i pokrzywowy. Pomocniczo w chorobie wrzodowej żołądka i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego stosowany jest ziołomiód rumiankowy. Wykazuje on cenne działanie lecznicze także w nieżycie jelit u dzieci i dorosłych, wzdęciach oraz bolesnych kolkach jelitowych u niemowląt.

Systematyczne przyjmowanie ziołomiodów, przede wszystkim rumiankowego, normalizuje czynność wątroby, przyspiesza proces jej wyleczenia,